BuG 102 - Bericht uit het Gewisse- 23-10-2008 Printversie (6p)

BelgiŽ breidt Publieke Dienstverlening uit tot huishoudelijk werk
1.399 miljoen Ä in 2008, met 79% ten laste van de overheid (RSZ+Belastingen)

De eerste negen maanden 2008 is er een stijging van het gebruik met 36%.
Aantal gebruikers op 9 maand gestegen met 36%, de ondernemingen met 25%.
Welzijnsdiensten in het vizier van commerciŽle activiteit en winstoogmerk.
FinanciŽle- en tewerkstellingscontrole van dienstenchequesactiviteit is zoek.

Verhoging prijs met 0,3Ä per cheque vanaf 5/08 = 9 miljoen Ä of 0,7% budget+
Nieuwe verhoging met 0,5Ä/cheque brengt op jaarbasis 22 miljoen Ä op, 1,5%,
maar de uitgaven overheid stijgen door de belastingskost met 9,3 miljoen Ä,
gebruikers betalen maar 13 miljoen Ä meer op een budget van 1,4 miljard Ä
Alsmaar groter evenwicht in besteding dienstencheques tussen de gewesten

Documentatie: Technische fiche dienstencheques tot september 2008  Dienstenchequesportaal
 
Europa kijkt verwonderd toe 
 
De dienstencheques in BelgiŽ zijn uniek, ze bestaan nergens anders in Europa in zulk een genereuze vorm zonder enige overheidscontrole. Europa kijkt dan ook verwonderd toe hoe het huishoudelijk werk en de strijk in BelgiŽ tot het terrein van de Publieke Dienstverlening is gaan behoren. Zonder de dienstencheques was BelgiŽ reeds het land met de sterkst uitgebouwde publieke sector en dienstverlening. 42,1% van het loontrekkende werk is Publieke dienstverlening: Openbaar Bestuur voor 1/4 en service aan de bevolking door de overheden en hun uitvoerders 3/4. Voor een zelfde equivalent belastingsgeld worden in BelgiŽ de burgers het beste gediend met een goed uitgebouwde en verzekerde publieke dienstverlening (zie BuG 101 voor het detail). Nu komt daar de facto de overheidsservice bij voor huishoudelijk werk, strijken, en een aantal welzijnsdiensten. 
 
Welzijnsdiensten komen in het vizier van commerciŽle activiteit en winstoogmerk
 
Met het doel een aantal welzijnsdiensten open te breken voor commerciŽle activiteit en winst-oogmerk werden dienstencheques opengesteld voor maaltijden bereiden, boodschappen doen en vervoer van minder-mobielen. Deze laatste activiteiten behoren uiteraard al tot de Publieke dienstverlening maar de 'markt' krijgt nu ook  toegang om haar winstoogmerk te enten op de zorg. Men wil evenwel ook andere terreinen van de hulpverlening aan zorgbehoevenden voor dienstenchequesacitiviteit open breken. Ook de bouw heeft binnenkort de concurrentie te vrezen wanneer bepaalde van haar basisactiviteiten in het vizier zullen komen van deze eigenaardige pleitbezorgers van de Publieke Dienstverlening. Want van de ene kant moeten ook (commerciŽle bedrijven toegang krijgen tot de quasi volledig betoelaagde tewerkstelling en van de andere kant kunnen de belastingen niet laag genoeg zijn en de 'echte' sociale zekerheid en het openbaar bestuur moet eerder af- dan uitgebouwd. 
 
Geen sociale zekerheidsgelden voor winst en profijt
 
Intussen weet de bevolking wel beter. Wanneer de financiŽle sector door overheidstussenkomst moet onttrokken wordt aan verdere speculatie en ongebreidelde winsthonger, is het misschien best de zorg- en welzijnssector en het zorggebonden huishoudelijk werk te onttrekken aan het winstoogmerk. Geen sociale zekerheids- en overheidsgeld voor private winsten in de zorg, zo oordeelde het Arbitragehof over een vraag van de Vlaamse Overheid of ook 'animatoren' in commerciŽle rusthuizen konden betoelaagd worden (zie http://www.arbitrage.be/public/n/2008/2008-042n.pdf) .Het is dan ook eigenaardig dat Minister Van den Brempt op haar budget kansengelijkheid met steun van de Vlaamse regering bij monde van Minister Vanackere, de (commerciŽle) kinderopvang ruimte geeft in haar experimenten. Over de dienstencheques zou in feite hetzelfde kunnen gezegd worden: RSZ-gelden mogen geen voorwerp zijn van het winstoogmerk van private ondernemers.
 
De dienstencheques boeren met 1.399 miljoen Ä onbeperkt budget beter dan ooit 
 
De Dienstencheques vertegenwoordigen op jaarbasis in 2008 een budget van 1.399 miljoen Ä, voortgaande op een extrapolitie van de eerste 9 maanden tot een jaar. Hiervan is 79% overheidsbetoelaging, in hoofdzaak langs de Rijks Sociale Zekerheid van de loontrekkenden (829 miljoen Ä langs de dotatie aan de RVA die daarmee Sedexo betaalt die afrekent met de ondernemingen) en 128 miljoen Ä lastenverminderingen die bijkomend worden toegekend omwille van de lage scholing, langdurige werkloosheid en andere bonussystemen van RSZ-bijdrage of premies op federaal en gewestelijk niveau. Naast de RSZ-kost is er een belastingskost van 129 miljoen Ä zodat de gebruiker in 2008 maar 301 miljoen Ä of 21,5% zal bijdragen op een totale kost van om en bij de 1,4 miljard Ä.
  

   
Elke financiŽle en tewerkstellingscontrole van de dienstenchequesactiviteit is zoek
 
De financiŽle audit voor 2007 is om onbegrijpelijke redenen geschrapt (wie stelt daar eens een vraag naar bij de bevoegde ministers?) zodat enkel kan voortgegaan worden op de praktijken van 2006 die indertijd opgespit werden door PricwaterhousCoopers. Met 79% betoelaging door de overheid komt het huishoudelijk werk op hetzelfde betoelagingsniveau als de ziekenhuizen en de gehandicaptenzorg. Op deze laatsten, en alle andere delen van de welzijns- en gezondheidszorg staat evenwel een vast budget en enveloppes, voor de dienstencheques is er geen enkele beperking in het budget. Iedereen, tot de individuele burger toe, kan ondernemingen opzetten en maar aandoen. Dienstenchequesondernemingen zijn daarbij, in tegenstelling tot welzijns- en gezondheidsinstellingen, behoudens het neerleggen van de financiele rekeningen bij de nationale bank, niet onderworpen aan specifieke financiŽle verplichtingen of verantwoordingen die altijd gelden voor gemeenschapsgelden, nog aan opvolging van de tewerkstellingcreatie. In de financiŽle rekeningen van ondernemingen war de dienstenchequesactiviteit maar een (klein) onderdeel is, moet de dienstenchequesactiviteit niet apart vermeld worden en individuele werkgevers zijn daarbij niet balansplichtig. Het tewerkstellingsrendement is voor de dienstencheqsuesactiviteit uitzonderlijk laag (57% volgens de laatst gekende gegevens) en 50% van de aangeworven werknemer had voordien betaald werk
(zie evaluatierapport Idea Consult 2007)
 
Sanering van de Publieke Dienstverlening in BelgiŽ kan beginnen met de Dienstencheques
 
De Publieke dienstverlening is BelgiŽ bedraagt geen 42,1% maar 43,9% wanneer de dienstenchequestewerkstelling wordt meegeteld. De huidige 64.913 dienstenchequesjobs zijn daarmee goed voor 1,8% van de loontrekkende tewerkstelling in BelgiŽ.
 
In plaats van 5.000 jobs in openbare diensten weg te gommen door personeel niet meer te vervangen kan men best nadenken hoe men kan voorkomen dat 5.000 bestaande jobs in de kuis- en strijksector, of reguliere gezinshulp voor zorgbehoeftigen naar de dienstenchequesfinanciering worden overgeheveld. Een speciale en onuitputtelijke reserve voor deze overheveling wordt geleverd door de 60.000 Gesubsidieerde Contractuelen tewerkgesteld als contractuelen in gemeenten en OCMW's. Het zou goed zijn om eens na te gaan hoeveel GESCO's er al overgeheveld zijn van GESCO-financiering naar dienstenchequesfinanciering. Over de besteding van de vrijgekomen budgetten bij plaatselijke overheden, individuele huishoudens, gezinshulpdiensten heeft men daarbij volledig het raden, ook al dient hun besteding het 'goede doel'. Witte winst of zwarte kassen met RSZ-gelden, zonder enige financiŽle controle of budgettaire beperking, dat is deel van de huidige situatie. 
 
Gestadige groei dienstencheques verkoop en gebruik zet zich door
 
Als het gebruik van dienstencheques de eerste drie kwartalen 2008 vergeleken wordt met de eerste drie in 2007 stelt men een stijging van het gebruik vast met 36%. In september werden 5.936.471 cheques aangekocht, na de extreme aankoop in april (voor de verhoging aankoopprijs) het hoogste ooit. De aankoop  van dienstencheques de eerste 9 maanden ligt globaal 32% hoger (hierin is de monsteraankoop in april 2008 voor de prijsverhoging in mei begrepen).
  

Dienstenchequesoverzicht 2006-september 2008 (Bron RVA)

Maand/

Aankoop

Gebruik

Gebruikers

Onderne-

jaar

 

 

cumul

mingen

jan-06

2.679.348

2.206.564

263.775

1.119

feb-06

2.470.501

1.893.360

275.284

1.157

mrt-06

2.801.232

2.659.733

289.375

1.167

apr-06

2.509.686

2.333.615

303.465

1.176

mei-06

2.909.896

2.657.626

314.931

1.215

jun-06

3.037.439

2.720.295

330.650

1.251

jul-06

2.513.859

2.763.696

342.748

1.289

aug-06

2.861.057

2.521.428

358.108

1.271

sep-06

3.374.258

2.527.689

375.315

1.356

okt-06

3.592.121

3.259.253

392.395

1.398

nov-06

3.674.219

3.283.737

407.461

1.450

dec-06

3.497.096

3.296.923

418.383

1.438

Totaal 2006

35.920.712

32.123.919

418.383

1.438

jan-07

4.076.315

4.212.002

433.561

1.465

feb-07

3.736.831

3.241.353

447.225

1.490

mrt-07

4.186.638

3.796.227

463.016

1.542

apr//07

4.254.435

3.566.249

477.480

1.571

mei-07

4.379.411

4.033.235

492.862

1.479

jun-07

4.676.499

4.118.299

509.358

1.503

jul-07

3.971.093

4.383.855

523.484

1.564

aug-07

3.897.306

3.637.390

539.819

1.560

sep-07

4.428.336

3.552.478

557.299

1.591

okt-07

5.405.804

4.875.931

575.765

1.665

nov-07

5.016.612

3.856.395

590.566

1.658

dec-07

5.150.638

5.655.873

598.375

1.720

Totaal 2007

53.179.918

48.929.287

598.375

1.720

jan-08

5.329.401

3.773.187

613.356

1.764

feb-08

5.340.820

4.931.019

627.740

1.807

mrt-08

5.386.603

5.705.801

640.192

1.877

apr-08

10.131.381

5.725.265

655.896

1.862

mei-08

3.748.419

4.796.967

669.458

1.925

jun-08

4.758.412

5.884.704

684.453

1.966

jul-08

4.547.010

6.175.016

698.113

1.994

aug-08

4.414.757

4.884.289

712.264

1.986

sep-08

5.936.471

4.860.754

730.882

2.050

Evolutie op 1 mnd

34%

0%

3%

3%

Evolutie op 1 jaar

49%

11%

40%

31%

Evol.  1ste 9 mnd

32%

35%

36%

25%

    

 
Als de evolutie op maandbasis wordt uitgezet voor de laatste vijf jaar zien we een normaal cyclus -verloop in het gebruik van dienstencheques, voortgaande op de ingifte van de ondermemingen ter betaling van de cheques bij Sodexo.
 


  

Zoals in andere jaren is een verdere stijging van het gebruik in het laatste kwartaal te voorzien, zodat de berekeningen die voortgingen op de eerste drie kwartalen een minimale aanduiding zijn van de effectieve kost die allicht nog hoger zal liggen.
 
Alsmaar groter evenwicht in besteding dienstencheques tussen de gewesten

 
In de verdere groei van de publieke dienstenchequesmarkt komt er beetje bij beetje een groter evenwicht tussen de gewesten, alhoewel het Vlaams gewest met 63,9% nog duidelijk de grootste gebruiker is. Vlaanderen was in 2006 nog goed voor 69,4% van de dienstenchequesaankopen. Na het Waals gewest is het vooral Brussel dat met 7,5% bij beent. Zij komen van 4,6% in 2006.
  



 

  
Ook het aantal ondernemingen groeit gestadig, ook al verliezen de ondernemingen die gedurende een jaar geen activiteit aan de dag hebben gelegd hun erkenning. In april 2007 is deze regel met effect van toepassing geworden.
  

  
Verhoging kostprijs voor de gebruiker heeft uiterst marginaal effect.


De verhoging van de kostprijs voor de gebruiker vanaf 1 mei 2008 met 0,3Ä, levert na aftrek van het belastingsvoordeel 9 miljoen Ä op, of 0,7% van de totale kostprijs.
 
De voorziene verhoging met 0,5Ä na de laatste begrotingskontrole is goed voor 22 miljoen Ä of 1,5% verhoging van het totaal budget van 1,4 miljard Ä. De belastingsaftrek zal de overheid evenwel  9 miljoen Ä kosten op jaarbasis. De gebruiker zal dus bij saldo maar 13 miljoen Ä bijkomend bijdragen of 1% van de totale kostprijs. Europa stond er bij en keek er in uiterste consternatie naar.
 
Wat kan/moet dan wel gebeuren, is het niet nu dan later?
 
-
Vastleggen van een enveloppe en werken met dotaties.
- Toewijzen van de activiteiten aan de bevoegde paritaire comitťs.
- Begeleiding van de gehele dienstenchequesactie door het Paritair Komitť van de kansengroepen
- Sluitende financiŽle- en tewerkstellingscontrole
- Geen winstoogmerk voor publieke middelen in tewerkstellingsprojecten en publieke dienstverlening
- Toerekening van alle 'productiekosten' buiten de lonen van het dienstenchequespersoneel aan de gebruiker, hiermee zal al verregaand tegemoetgekomen worden aan het 'marktprincipe' en zal het tewerkstellingsrendement, zoals bij de sociale Maribel, 97% worden.
 
Technische fiche met alle gedetailleerde informatie

 
Fche met de evolutie dienstencheques van mei 2003 tot september 2008, zie
Technische fiche dienstencheques 09/2009
 
Jan Hertogen, socioloog