BuG 47 - Bericht uit het Gewisse 15/12/07  Printversie  Bron: Verkiezingen 2000  2006  Bevolking districten Update 30/01/07

Hťt feit van 2006: zonder nieuwe Belgen was Antwerpen zwarter dan ooit
Borgerhout en Antwerpen: jodenvervolging, ontstaan en groei VB, hetzelfde plaatje.

Het jaaroverzicht 2006 en de laatste nieuwjaarsrecepties zijn aan kant, de gemeenteraad geÔnstalleerd, 0110 gehuldigd, de stemmenherverdeling rond Patrick Janssens als verkiezingsoverwinning geboekstaafd, ook al ging Vlaams Belang in Antwerpen vooruit, en de allochtoon die voor het eerst in de Belgische geschiedenis zijn politieke stem heeft laten wegen, hij werd vergeten.

Tijd dus om eens na te gaan welke de stemuitslag van het VB was in de Antwerpse districten en welke de stemuitslag van het VB zou zijn in de veronderstelling dat vreemdelingen en nieuwe Belgen niet mee hadden kunnen stemmen.

Een analyse van de verkiezingsuitslag op districtsniveau toont aan dat in het district Antwerpen de aangroei van nieuwe Belgen met 6,9% van de bevolking, samengaat met  een effectieve achteruitgang van het VB met  1,2% (van 28,1% in 2000 naar 27,0% in 2006). Voor het district Borgerhout is dit het sterkst: een aangroei van nieuwe Belgen met 7,5% nieuwe Belgen gaat samen met een achteruitgang van het VB met  4,6% (van 35,3% in 2000 naar 30,7% in 2006). In de andere districten, behalve in district Berchem met 0,4%, gaat het VB met 4% tot 7% vooruit.  Ook in het district Deurne, met 3,5% nieuwe Belgen, Hoboken met 3,2% en Merksem met 3% nieuwe Belgen is het relatieve gewicht van de nieuwe Belgen (nog) te zwak om het fors doorgroeien van het VB te neutraliseren. Mede daardoor komt het VB hier tot historische scores boven de 40%. Berchem is hier atypisch gezien het VB in een gelijkaardige situatie van 2,7% nieuwe Belgen toch stagneert.

Voor Borgerhout is tevens opvallend dat zij als enige gemeente een teruggang van het VB laten zien bij de oude Belgen (de 'autochtonen') in vergelijking met 2000. Wanneer bij hypothese de uitslag van het VB berekend wordt in de veronderstelling dat vreemdelingen en nieuwe Belgen niet zouden (kunnen) stemmen en zij niet op het VB zouden stemmen, dan is er in 2006 in alle districten een groei van het VB bij de oude Belgen  tussen 4 en 9%, behalve in Borgerhout  waar het VB met 1% achteruit zou gaan. In Borgerhout spelen dus nog ander dynamieken, ondermeer  vernieuwing van de bevolking met jonge 'autochtonen' bv. Zonder de aangroei van de nieuwe Belgen evenwel sinds 2000 en de inschrijving van weliswaar een beperkt aantal vreemdelingen zou Antwerpen zwarter zijn dan ooit. Maar dat willen de 'democratische' partijen in Antwerpen (en elders) niet geweten hebben.

Het VB zelf echter weet dit maar al te goed en leggen ondermeer daarom de lat voor de federale verkiezingen al erg laag, nl  18% tegenover 24% voor de Vlaamse verkiezingen van 2004. Het verlies hoog inschatten om toch nog enige vooruitgang te boeken in vergelijking met de verwachtingen. De factor 'nieuwe Belgen zal hier, in tegenstelling tot de gemeenteraadsverkiezingen maar maximaal voor 1,3% meespelen op Vlaams niveau. (zie verkiezingsfiche Vlaanderen)

Tenslotte is er een opvallende gelijkenis tussen de minimale overlevingskans van Joden uit Borgerhout en Antwerpen-centrum en het ontstaan en groei van het VB in deze districten. In Borgerhout en Antwerpen-centrum hadden de joodse inwoners in 1942 de laagste overlevingskans: 76% van de Borgerhoutse joden en 63% van de Joodse inwoners in Antwerpen centrum werden gedeporteerd over Mechelen naar Auschwitz voor een zekere dood. In deze twee districten woonden 83% van de Antwerpse Joden zoals blijkt uit de lijsten die de Vereniging van Joden in BelgiŽ gedurende de 2de wereldoorlog opgemaakt heeft en die recent geanalyseerd werden door Lieven Saerens, onderzoeker van het Soma, in een opmerkelijk artikel van Bijdragen tot de Eigentijdse Geschiedenis, nr 17, 2006. Deze lage overlevingskans heeft volgens hem rechtstreeks te maken met de actieve medewerking van de autoriteiten en de politie bij de opsporing en vervolging van de Joden, het niet in bescherming nemen  door de bevolking (gezien ondermeer het 'slechte voorbeeld' van de autoriteiten) en de mogelijke 'verklikking' door de bevolking.  

Moet in dit kader ook het ontstaan en de groei van het VB begrepen worden in Borgerhout en Antwerpen en het uitsluiten bv van 'hoofddoekvrouwen' uit publieke contactfuncties zoals nu aan de orde in gemeentelijke beleidsverklaring bijvoorbeeld? Zit Antwerpen nog altijd opgescheept met een niet verwerkt verleden? Uit de Standaard-enquete (Ipsos) van oktober 2006 blijkt nochtans dat 60% van de Vlaamse bevolking van oordeel is dat "religieuze symbolen mogen getoond worden in de publieke sfeer". Deze vaststelling is evenwel door alle commentatoren onder de mat geveegd. Of heeft dit al te maken met het feit dat in Antwerpen met 30% inwoners van vreemde afkomst geen enkel schepenmandaat aan hen is toebedeeld?

Tabellen en analyse

Spreiding allochtonen over Antwerpse districten  zeer ongelijk

In de districten Antwerpen en Borgerhout is praktisch de helft van de bevolking van vreemde afkomst: 49% in Borgerhout en 46% in het district Antwerpen. Ekeren, Merksem en Wilrijk daarentegen met respectievelijk 7%, 13% en 16% zijn in de Antwerpse context 'witte' gemeenten. In Berchem met 24%,  Hoboken met 20% en Deurne met 19% is ongeveer een kwart van de bevolking van vreemde afkomst. Behalve in de 'witte' districten vormen de 'ingeschreven vreemdelingen' nog maar 1/3 van het aantal inwoners van vreemde afkomst. Bij Marokkanen en Turken is dit maar een kwart, driekwart van hen is Belg geworden. Zo komt er in feite een nieuwe definitie van 'allochtoon' tot stand: allochtonen zijn vreemdelingen die Belg geworden zijn of het (in meerderheid) zullen worden.
  

   

Bevolking, vreemdelingen, nieuwe Belgen in Antwerpen per district - 2005

 

Bevolking

Oude

Nieuwe

Vreemde-

Totaal vreem-

District

 

Belgen

Belgen

lingen

de afkomst

Distr. Borgerhout

40.943

20.876

13.343

6.724

20.067

Distr. Antwerpen

163.388

88.725

44.042

30.621

74.663

Distr. Berchem

39.448

30.159

5.531

3.758

9.289

Distr. Hoboken

34.113

27.357

4.451

2.305

6.756

Distr. Deurne

68.671

55.604

7.740

5.327

13.067

Distr. Wilrijk

38.177

32.244

3.336

2.598

5.934

Distr. Merksem

40.760

35.650

2.812

2.298

5.110

Distr. Ekeren

22.259

20.806

634

819

1.453

Distr. Bezali

9.578

9.006

217

355

572

Totaal stad Antwerpen

457.337

320.428

82.104

54.805

136.909

Distr. Borgerhout

100%

51%

33%

16%

49%

Distr. Antwerpen

100%

54%

27%

19%

46%

Distr. Berchem

100%

76%

14%

10%

24%

Distr. Hoboken

100%

80%

13%

7%

20%

Distr. Deurne

100%

81%

11%

8%

19%

Distr. Wilrijk

100%

84%

9%

7%

16%

Distr. Merksem

100%

87%

7%

6%

13%

Distr. Ekeren

100%

93%

3%

4%

7%

Distr. Bezali

100%

94%

2%

4%

6%

Totaal stad Antwerpen

100%

70%

18%

12%

30%

Bronnen:

Databank Sociale Planning Antwerpen

Npdata

  
Noot:
Het aantal nieuwe Belgen wordt berekend conform de methodologie zoals uiteengezet op npdata en betreft alle nationaliteitsveranderingen sinds 1980 alsmede een inschatting van het geboortesaldo bij deze nieuwe Belgen sinds 1980.
  
In Borgerhout en Antwerpen gaat groei nieuwe Belgen met 7% samen met achteruitgang VB 

In de stad Antwerpen stijgt het aantal nieuwe Belgen met 5,4% van de bevolking. In het district Antwerpen en Borgerhout woont 45% van de bevolking uit de stad Antwerpen. Vooral deze districten zorgen dus voor dit hoog gemiddeld aantal nieuwe Belgen in de stad Antwerpen. 

Het is ook enkel in het district Antwerpen en Borgerhout dat een achteruitgang van het VB kan vastgesteld worden. Samen met andere factoren zoals beleid, de factor 'Janssens' en 0110, is de keuze van de vreemdeling om Belg en dus stemplichtig te worden de laatste zes jaar een structureel element dat van invloed is op de achteruitgang van het VB in deze districten en het beperkt houden van de vooruitgang van het VB in de andere districten in de stad Antwerpen. 

                  Nieuwe Belgen 2002-2005 en uitslag VB 2000-2006

 

% nieuwe Belgen

% stemmen voor het VB

District

2002 (1)

2005

Verschil

2000

2006

Verschil

Distr. Borgerhout

25,0%

32,6%

7,5%

35,3%

30,7%

-4,6%

Distr. Antwerpen

20,1%

27,0%

6,9%

28,1%

27,0%

-1,2%

Distr. Berchem

11,4%

14,0%

2,7%

25,3%

25,7%

0,4%

Distr. Hoboken

9,8%

13,0%

3,2%

37,4%

41,0%

3,7%

Distr. Deurne

7,8%

11,3%

3,5%

37,9%

43,5%

5,6%

Distr. Wilrijk

6,7%

8,7%

2,0%

26,2%

31,8%

5,5%

Distr. Merksem

4,7%

6,9%

2,1%

34,6%

41,5%

6,9%

Distr. Ekeren

2,3%

2,8%

0,6%

29,4%

33,4%

4,0%

Distr. Bezali

2,7%

2,3%

-0,4%

29,0%

35,8%

6,8%

Totaal stad Antwerpen (2)

12,9%

17,9%

5,0%

33,0%

33,5%

0,6%

(1) Gegevens op districtsniveau zijn maar beschikbaar vanaf 2002  
(2) In de mailing was het totaal van vreemde afkomst opgegeven

 
In Borgerhout laat het VB voor het eerst pluimen bij oude Belgen

Wat als er geen democratie zou bestaan en een goed aantal van de burgers zouden uitgesloten blijven/worden van de stemplicht? Wat zou de toestand zijn als enkel de 'oude Belgen', dus geen vreemdelingen of 'nieuwe Belgen' stemrecht zouden hebben, in de veronderstelling althans dat in 2006 niemand van hen op het VB zou gestemd hebben. Wat zou dus een kiesuitslag kunnen zijn in de Antwerpse districten, als het VB, in het spoor van hun xenofobe kaders en voorgangers hun, dromen werkelijkheid zien worden?

 

                  %VB-stemmen berekend op het aantal oude Belgen

 

% stemmen voor het VB

% VB stemmen op oude Belgen

District

2000

2006

Verschil

2000

2006

Verschil

Distr. Borgerhout

35,3%

30,7%

-4,6%

61%

60%

-1%

Distr. Antwerpen

28,1%

27,0%

-1,2%

45%

50%

5%

Distr. Berchem

25,3%

25,7%

0,4%

32%

34%

2%

Distr. Hoboken

37,4%

41,0%

3,7%

45%

51%

6%

Distr. Deurne

37,9%

43,5%

5,6%

44%

54%

9%

Distr. Wilrijk

26,2%

31,8%

5,5%

30%

38%

7%

Distr. Merksem

34,6%

41,5%

6,9%

38%

47%

9%

Distr. Ekeren

29,4%

33,4%

4,0%

31%

36%

5%

Distr. Bezali

29,0%

35,8%

6,8%

31%

38%

7%

Totaal stad Antwerpen

33,0%

33,5%

0,6%

44%

48%

4%

 
Zonder de nieuwe Belgen en stemplichtige vreemdelingen zou het VB in 4 van 9 districten de meerderheid behalen, en in Borgerhout zelfs 60%. Maar dan moet bv de helft van de bevolking van de stemplicht uitgesloten worden gezien in Borgerhout 49% van de bevolking van vreemde afkomst is. 

Maar in de redenering dat enkel 'autochtonen' stemplichtig zijn zien we voor het eerst in Vlaanderen een achteruitgang van de VB-stemmen bij de oude Belgen: VB zou 1% minder stemmen behalen in 2006 dan in 2000, als we rekening houden met het aantal oude Belgen op dat ogenblik. Deze ommekeer is meer dan symbolisch omdat het is een irreversibele evolutie. Ze is daarbij exemplarisch voor de andere districten en gemeenten met een relatief grote  allochtone aanwezigheid. In het gewest Brussel, met gemiddeld 57% Brusselaars van vreemde afkomst is dit proces al voleindigd - zie BuG 36 - Allochtonen redden democratie in Antwerpen.

Borgerhout en Antwerpen centrum: ook knooppunt van jodenvervolging

Het is de ironie van de geschiedenis dat juist in Borgerhout het VB op achterstand geplaatst wordt door de 'autochtonen'. Terwijl het juist de 'autochtonen' uit Borgerhout en Antwerpen waren die in Wereldoorlog II het minst bescherming boden  aan hun joodse inwoners. In Borgerhout en Antwerpen was de overlevingskans van de Joden het kleinst, het netwerk om onder te duiken, het zwakst, de medewerking van politie en overheid aan de Jodenvervolging het grootst, de Belgische nationaliteitsverwerving van joden, zoals overal elders, het kleinst. Maximaal 5% van de toenmalig in BelgiŽ wonende joden waren Belg.
  

Aantal joden in Groot-Antwerpen en deelgemeenten en Brussel (1)

 

Joden op

Davidster

Joden VJB-formulieren (2)

 

1/10/1941

jun/42

Aantal

Deportatie

%

Antwerpen

16.300

11.351

9.515

6.038

63%

Borgerhout

3.077

2.603

2.160

1.643

76%

Berchem

2.346

2.009

1.591

1.048

66%

Deurne

425

376

264

195

74%

Wilrijk

54

50

25

8

32%

Mortsel

24

25

13

7

54%

Merksem

13

12

2

1

50%

Totaal Antwerpen

22.239

16.426

13.570

8.940

66%

Verhuisd van Antwerpen nr Brussel

 

 

420

143

34%

Brussel

28.433

32.465

12.045

4.460

37%

(1) Lieven Saerens, De jodenvervolging in BelgiŽ in cijfers, in Bijdragen tot de Eigentijdse

Geschiedenis, Brussel, nr 17, 2006, p199-236

(2) VJB: Vereeniging van Joden in BelgiŽ, zoals verwerkt door Pieerre Beeckmans

 
Joden die in Antwerpen woonden hadden van gans BelgiŽ de grootste kans om gedeporteerd te worden. Antwerpen had nochtans geen 'Vlaams-nationalistische' oorlogsburgemeester. "Antwerps burgemeester Leon Delwaide en met hem het hele stadsbestuur... besloten te zwijgen. Meer nog, herhaaldelijk werd medewerking verlend aan de bezetter, zelfs wanneer die medewerking tegen de Belgische wetgeving inging. Het resultaat was dat ...in Antwerpen relatief weinig hulp aan Joden werd geboden" zo concludeert Lieven Saerens. "...alle cijfergegevens wijzen er op dat de Joden in Antwerpen hoe dan ook meer kans hadden om gearresteerd te worden en zodoende kwetsbaarder waren dan Joden in de rest van het land. Tot de oorzaken daarvan behoren de medewerking van de Antwerpse autoriteiten aan de jodenvervolging en een - in vergelijking met de rest van het land - eerder vrij geringe neiging van de lokale bevolking om hun Joodse buren te helpen, mogelijk gekoppeld aan een hogere neiging om tot verklikking over te gaan."

Verhuizen van Antwerpen naar Brussel verdubbelde de overlevingskans van de Joden. In Brussel werden maar 37% van de door het VJB geregistreerde joden effectief gedeporteerd. Eens gedeporteerd volgde langs de Dossinkazerne in Mechelen een quasi zekere dood in het vernietigingskamp Auschwitz. Zie bv. het getuigenis van Simon en Ida Gronowski op www.getuigen.be .

Heeft Antwerpen de les van de geschiedenis nog niet geleerd?

Men kan zich afvragen of de vreemdelingenafkeer en xenofobie die uiteindelijk tot de jodenvervolging  hebben geleid met actieve deelname van de Antwerpse autoriteiten en de bevolking, geen verlengstuk heeft gekregen in de vreemdelingenhaat van het VB en dit, zoals in de oorlogsjaren, met verregaande steun van de 'autochtonen' in het district Antwerpen en Borgerhout.

Mede door de verdwijning van de joden werden de 'jodenbuurten' op termijn opnieuw bevolkt door Marokkanen en andere 'vreemde' inwijkelingen. Met de voedingsbodem van vreemdelingenhaat in Antwerpen en Borgerhout is het VB in Antwerpen buiten elke proportie kunnen groeien. Antwerpen is wat extreem-rechts betreft goed voor het Europees record. Door de nationaliteitsverwerving tot Belg van 80% van de in Antwerpen en Borgerhout aanwezige niet-Europese vreemdelingen is in de gemeenteraadsverkiezingen van 2006 op een onomkeerbare wijze een halt toegeroepen aan extreemrechts in Antwerpen.
  
Bewustzijnssprong

Voor het eerst ook in de Belgische geschiedenis heeft het toekennen van de stemplicht aan 'vreemdelingen' langs de nationaliteitsverwerving, een stempel gedrukt op het (voort)bestaan van de democratie en het terug instellen van hel algemeen enkelvoudig stemrecht op basis van het (feitelijk) toebehoren tot de natie. Voor de lokale gemeenschappen van Antwerpen met 30% en Brussel met 57% 'vreemdelingen' is deze deelname te vergelijken met de instelling van het algemeen stemrecht voor de vrouw in 1948.

Deze deelname aan het elementair basisrecht in een democratie heeft ook gezorgd voor een bewustzijnssprong bij de 'vreemdelingen' zelf. Zij hebben gezien en gevoeld dat hun stem effectief meetelt en van cruciaal gewicht is om ondermeer de samenleving te behoeden voor extreemrechts. Het is een bijdrage die de 'vremden' maar al te graag leveren en zich intussen mee verzekeren van een meer adequaat en op hen afgestemd beleid. Zij weten ook maar al te goed dat in de toekomst hun stem alsmaar zwaarder zal wegen. 

Alleen heeft niemand van de goegemeente er zijn glas op geheven. Maar dat willen wij, zo je wil, op de valreep graag met jou doen.

Jan Hertogen, socioloog