|
npdata.be
- non-profit data,
zonder winstoogmerk BuG 597 - Bericht uit het Gewisse - 25/10/2026
In dit BuG-bericht wordt de inleiding gedeeld voor een studiedag van het Vlaams Komitee Brussel en het Centrum Lieven Gevaert, over Brussel 2030 en 2050, met 150 aanwezigen in de Gouden Zaal van de Beursschouwburg op 24/10/2026. Deze inleiding kan nagelezen worden in 18 talen.
Programma Met vriendelijke groeten,
Jan Hertogen, socioloog
* Amazigh | Arabisch | Chinees | Duits | Engels | Frans | Hindi | Italiaans | Lingala | Nederlands | Oekraïens | Pools | Portugees | Roemeens | Russisch | Spaans | Farsi | Turks Tamazight | العربية | 中文 | Deutsch | English | Français | فارسی | Italiano | Lokota ya Lingala | Nederlands | Українські | Polski | Português | Română | Русский | Español | فارسی | Türkçe
De demografie van Brussel, Jan Hertogen Beste allen, Deel 1: Brussel, een stad als geen ander En de boer, hij ploegde voort. Dat is de realiteit van wie al meer dan twaalf jaar de harde, onverbiddelijke data van de Rijksdienst voor Sociale Zekerheid en Statbel opvraagt, onder ogen neemt en analyseert. Je stoot op structuren die diep, pijnlijk en ongemakkelijk zijn. De gevestigde academische wereld, de Brusselse universiteiten, denktanks zoals BRIO en BISA, de reguliere media en vooral ook de politiek kiezen er collectief voor om de ogen te sluiten. Zij kijken weg. Is het een vorm van schuldig verzuim die de essentie van de democratie uitholt en de toekomst in diskrediet brengt? Vandaag wordt die mediastilte doorbroken. Niet met opinies, niet met ideologische dogma's, maar met de naakte cijfers van de 5-digit NACE-codes, de demografische data en de sociale determinanten van de kiesuitslagen. Wie Brussel vandaag analyseert, botst op vier ongemakkelijke waarheden: een realiteit van politieke minorisering van meer dan de helft van de Brusselse bevolking, economische marginalisering, structurele onderbetaling en afroming van de toegevoegde waarde. Laten we beginnen bij de fundamenten van de stedelijke democratie. We horen vaak dat Brussel het baken is van Europese participatie en democratie. De data tonen het tegendeel: Brussel bevindt zich in een feitelijke staat van politieke exclusie van meer dan de helft van haar bevolking. Vandaag is 52% van de volwassen Brusselse bevolking electoraal niet vertegenwoordigd op lokaal, gewestelijk en federaal niveau. In gemeenten als Brussel-Stad en Elsene stijgt dat cijfer tot 59%. Meer dan de helft van de stad telt mee voor de berekening van budgetten en aantal raadsleden zonder evenwel een stem in het politieke debat te hebben. Enkel een stemplicht voor niet-Belgen met meer dan vijf jaar verblijf kan dit euvel opheffen. Die politieke uitsluiting vertaalt zich onder meer in een economische exit van haar toegevoegde waarde langs inkomensverwerving en bedrijfsresultaten. Dagelijks wordt 58% van de Brusselse jobs ingenomen door pendelaars, 37% uit Vlaanderen, 20% uit Wallonië en dit vooral in de hogere looncategorieën. Het resultaat? Van de 39 miljard euro die in 2024 in Brussel aan brutolonen werd betaald, vloeide 25 miljard euro de stad uit. De Brusselaars worden in hun eigen stad structureel weggedrukt naar de marge van de arbeidsmarkt, zowel in tewerkstelling als in loonniveau. Werkloosheid, leefloon en armoede zijn dan hun deel en meer dan in andere gewesten richt het overheidsbeleid ravages aan. Dit brengt ons bij de meest onthutsende uiting van de toestand van bevoogding, bij de veiligheidsdiensten. Hoe garandeer je stabiliteit in een stedelijke bevolking die economisch wordt gemarginaliseerd en politiek voor meer dan de helft wordt buitengesloten? Door een handhavingsmacht te installeren die sociologisch losstaat van de bevolking. De RSZ-data op 01/01/2025 tonen dat het aandeel in Brussel wonende politieagenten al twaalf jaar onafgebroken daalt. Vandaag pendelt 81% van de 13.200 politieambtenaren die in Brussel werken elke dag naar Brussel. In 2012 was dat 72%. Volgens recent onderzoek heeft 30% van de lokale agenten een migratieachtergrond en weerspiegelt de politie maar voor 1/3 de Brusselse bevolking. Bij de brandweer komt 80% in Brussel werken. In Brussel is het een beroepskorps waar zelfs geen vrijwilligers ingeschakeld zijn. Is het omdat het dan 'Brusselaars' zijn? En bij Defensie zakt elke dag 88% van de 6.489 militairen naar Brussel af om er zijn brood te verdienen. En deze anomalie wordt structureel gesubsidieerd. Een pendelende lokale agent verdient meer dan zijn Brusselse collega die in de stad woont, de ‘Brusselpremie’ is een gekende discriminatie van een Brusselaar die in eigen stad werkt. Het beleid beloont de aan Brussel externe politie en andere beroepen, in plaats van de lokale verankering te versterken. En de veelbesproken eenmaking van de politiezones? Dat riskeert de rekruteringsdiscriminatie alleen maar te versterken door schaalvergroting en verminderde zeggingskracht van de Brusselse politici. Beste aanwezigen, dit systeem is niet stabiel. Het is een implosiemodel. Terwijl federale beleidsmakers zich opmaken om verder te besparen op de sociale en bestaanszekerheid, wat vooral de Brusselaars zal treffen, kiest de grond haar eigen zaad en partijen die haar belang het best vertegenwoordigen. Kijk naar de electorale onderstroom. De 52% die vandaag blanco stemt in Brussel, niet opdaagt of uitgesloten is, vormt mee het reële veranderingsperspectief, ook op korte termijn. En het zaad zal ook verder kiemen langs het onderwijs dat als maar diverser wordt. Tegen 2030 kan deze demografische en sociale realiteit zich al vertalen in een politieke aardverschuiving. De PVDA/PTB scoort in de peilingen richting 30%. Een oudgediende, gevormd in de realiteit van het jeugdhuis klein Chicago en Brussel-West, zal mogelijk de scepter overnemen als Minister-President van deze stad. En dán verschuiven de panelen drastisch. De partij die de gehele bevolking vertegenwoordigt en de zorg voor mens en samenleving opneemt, zou plots het operationele beheer over de hoofdstad kunnen krijgen. Zij beheert dan meteen ook de vitale infrastructuur van de Europese Unie en de NAVO. De vraag kan gesteld worden of de externe politie en de militairen vandaag reeds fysiek aanwezig zijn omwille van de bekommernis voor deze mogelijke demografische en politieke correctie van de geschiedenis door de bevolking. Het huidige federale model gebruikt Brussel als een wingewest. Langs de groeiende pendel worden de hogere inkomsten van de Brusselse jobs afgeroomd en in de andere gewesten uitgegeven. De Brusselaars worden geactiveerd voor tewerkstelling in andere gewesten, Vlaanderen voorop, terwijl de ambtenaren en hogere bediendenjobs voor de pendelaars worden voorbehouden, ook langs familiewerving, een oud zeer. Een heroriëntatie van het huidige centraliserende beleid is noodzakelijk. Er is nood aan een institutionele hervorming die Brussel de mogelijkheid biedt om haar potentieel ten volle te ontwikkelen in een gelijkwaardige gewestvorming. Een grotere autonomie op het vlak van veiligheidsbeleid, rekrutering van ambtenaren, onderwijs en tewerkstelling liggen voor de hand. Het premiesysteem kan daarbij omgedraaid worden: huisvesting en bonussen voor wie in de stad woont en werkt en haar diversiteit deelt. Het volk kiest uiteindelijk de partij die haar dient. Wordt het geen tijd dat dit colloquium, de academische wereld, beleid, politiek en media zich samen zetten, de ogen openen voor de ongemakkelijke waarheid van de cijfers die hier vandaag op tafel liggen. Voor verdere analyse van al deze gegevens en dit per gemeente, provincie, gewest en België, zie de linken onderaan.
Dat brengt ons bij de elementaire wiskunde van de toekomst. Want wie denkt dat het huidige federale model van uitsluiting en economische afroming de komende decennia standhoudt, negeert de demografische dynamiek die zich vandaag al onstuitbaar voltrekt richting 2050. Een kwarteeuw vooruitkijken is in de sociologie geen nattevingerwerk. Het is de optelsom van de bevolkingssamenstelling, de geboorten en overlijdens, de migratiesaldi en van de verhuizingen die zich vandaag al laat aflezen in de reële cijfers en vooruitzichten. Kijkt u mee naar de curve: bij de Wereldtentoonstelling van 1958 had 7 procent van de Brusselaars een migratieachtergrond. In 1970 was dit 20 procent en na drie decennia van intensieve verhuizing en migratie werd de ontvolking pas gestopt in 2000, en had de helft van de Brusselaars een migratieachtergrond. Vandaag is dat 86 procent, kleinkinderen van Belg geworden vreemdelingen inbegrepen. En tegen 2050 zal 95 procent van de Brusselse bevolking een migratieachtergrond hebben. Dat is geen ideologische of gewenste claim; dat is demografische wiskunde. Brussel is de stad met de sterkste groei van migratieachtergrond ter wereld die op een uitzonderlijk vreedzame wijze is gebeurd. Laat ons de zaken helder en zonder schroom benoemen. Wat zich in Brussel heeft afgespeeld, was geen ‘omvolking’. Het was een ontvolking. Een historische leegloop die in 1970 begon en maar liefst drie decennia heeft aangehouden. Het is de internationale immigratie geweest die deze demografische neergang heeft vertraagd, om ze pas rond 2000 definitief een halt toe te roepen. Laten we de demografische realiteit onder ogen zien: zonder de migratie en haar nageslacht zou het Brussels Gewest vandaag minder dan 200.000 inwoners tellen. En de échte splijtende waarheid zit in de socio-economische transformatie van die bevolking. Terwijl het clichébeeld van Brussel hardnekkig blijft steken in armoede, achterstelling en onveiligheid, voltrekt zich een onderwijs- en maatschappelijke omslag van ongekende proporties. De komende 24 jaar zullen twee generaties basisonderwijs en humaniora uitstromen naar hogere studies en de arbeidsmarkt. Het gaat dan om de helft van de bevolking op arbeidsleeftijd die in 2050 vervangen zal zijn, terwijl een derde generatie nog op de schoolbanken zit. Voortgaande op de evolutie van het huidige opleidingsniveau zal binnen 25 jaar drie vierde van de Brusselaars tussen 25 en 64 jaar hoger opgeleid zijn, in Vlaanderen twee op drie en in Wallonië een goede helft. Evengoed zal Brussel de demografische motor blijven van België. De laatste 35 jaar zijn er evenveel Brusselaars naar andere gewesten verhuisd als er nu inwoners in Brussel zijn, namelijk 1,255 miljoen. Dat is trouwens de hoofdreden waarom er in 2025 amper sprake was van bevolkingsgroei want 43.339 Brusselaars hebben hun toekomst in andere regio’s gezocht. En dat aantal zal in de toekomst eerder groeien dan stagneren. De historische verschillen tussen de Brusselse gemeenten qua opleiding en tewerkstelling zullen wegebben door interne verhuisbewegingen; in 2025 gingen al 63.874 Brusselaars in een andere Brusselse gemeente wonen, ook van de armere gemeenten naar rijkere. En het lerarenkorps ondergaat de komende kwarteeuw een ware transformatie. Het aandeel leerkrachten met een migratieachtergrond zal immers sterk toenemen, met respect voor de kledijkeuze van vrouwen. Nu pendelt elke dag 53% van het onderwijzend personeel naar Brussel, ook dat zal veranderen. Brussel blijft daarbij een onweerstaanbare magneet voor internationaal toptalent. En door deze dynamiek botst de klassieke politieke elite in Vlaanderen op haar grootste historische paradox. Want welk onderwijsnet herbergt de kwaliteit en het perspectief waar deze hoogopgeleide, diverse massa naar hunkert? Het Nederlandstalig onderwijs. Zonder dat de traditionele politiek het beseft, er de voorwaarden toe schept of het tegenwerkt, zal het aandeel van het Nederlandstalig onderwijs, zoals in het verleden, een gestage groei kennen in Brussel. De rekensom is even simpel als verrassend: tegen 2050 zal de helft van de Brusselse bevolking een Nederlandstalige en dus 'Vlaamse' referentieachtergrond hebben als het aanbod van scholen de vraag volgt. Van ‘oorspronkelijk Vlaamse achtergrond’ zal dan al lang geen sprake meer zijn. De Brusselse bevolking zal sociologisch en cultureel 'hervlaamsen'. Voor de verder afkalvende groep Brusselaars met een oorspronkelijk Franstalige achtergrond zal dat geen probleem meer zijn. Niet omdat de traditionele Vlaming de stad herovert, maar omdat een superdiverse jongere bevolking de Vlaamse taal en cultuur adopteert als het belangrijkste middel voor sociale mobiliteit en maatschappelijk succes. De Vlaamse aanwezigheid in Brussel zal divers zijn, of zal niet zijn. Tot het begin van de negentiende eeuw was de Brusselaar hoofdzakelijk een Vlaming. Na de daaropvolgende verfransing vormt hij sinds 1970, samen met de oorspronkelijke Franstaligen, een minderheid in Brussel. Maar via het Nederlandstalig onderwijs worden de bakens verzet. De 'Vlaamse aanwezigheid' wordt in haar nieuwe, diverse en Nederlands sprekende samenstelling het cement van het Brusselse Gewest - economisch, politiek en cultureel. En de thuistaal zal, in tegenstelling tot de problematisering ervan, een belangrijke factor blijven in de rijke meertaligheid van de Brusselaar. De Brusselse Vlaming zal als ‘ervaringsdeskundige’ de verzamelde ‘minderheden’ het best de weg kunnen wijzen. Dit heeft voor het ‘Vlaamse’ taalbeleid grote institutionele consequenties. De huidige 'remmingen' op het Nederlandstalige onderwijs in Brussel zullen bij de komende staatshervormingen worden weggebroken. De huidige uitsluiting van Brusselaars voor ambtelijke functies in hun eigen stad zal afgebouwd worden. Brussel zal zich ontplooien tot de Europese metropool die ze in wezen is met Vlaams- en Waals-Brabant als een krachtig, geïntegreerd hinterland dat samenwerkt op het vlak van economie, welvaart, welzijn en cultuur. Robotisering en AI kunnen van de Brusselse metropool het Silicon Valley aan de Zenne maken. Die grotere interferentie met het hinterland en het maximaliseren van het Brussels opleidingsniveau zal de economische activiteit en het gewicht van de internationale en financiële instellingen in de hoofdstad sterk doen stijgen. De Brusselse tewerkstellingsgraad zal tegen 2050 de hoogste van de drie gewesten zijn. De pendelmatrix zal kantelen. En hoe zit het met een andere ongemakkelijke statistiek: de criminaliteit? De interessante en te weinig geëxploreerde criminaliteitsstatistiek van de politie geeft het beeld van wie het meest te lijden heeft onder criminaliteit. Niet, zoals vaak gemediatiseerd wordt, de graad van misdadigheid van de bevolking. Van de politie heeft maar 1 op 3 een migratieachtergrond en dit voor lagere politiefuncties zonder carrièreperspectief. Deze wanverhouding zal tegen 2050 volledig omslaan. De rekrutering zal lokaal en representatief zijn en kunnen rekenen op de volle medewerking van de bevolking, de jongeren voorop. Dat zal zorgen voor een reële veiligheid en een diepgaand veiligheidsgevoel. Een diverse politie die de Brusselse bevolking weerspiegelt zal de criminele netwerken in het hart raken. Ook migratie en asiel zijn een graadmeter voor de historische noodzaak als stad te overleven Zonder migratie was Brussel een dode stad. Migratie blijft een ticket om de toekomst te verzekeren, ook voor Brussel. Misschien een thema voor een volgend colloquium. De politieke transitie waar Brussel, meer dan elk ander gewest, voor staat draagt de zorg weg van de klassieke politieke centra en de (internationale) veiligheidsdiensten. Het politieke landschap en de veiligheidsarchitectuur van Brussel zal hertekend worden door de democratische stem van de Brusselaar die vanuit de nationaliteitsverwerving en de expansie van het Nederlandstalig onderwijs meer en meer een ‘Vlaamse’ achtergrond zal hebben. Het is niet Brussel dat Vlaanderen nodig heeft maar Vlaanderen Brussel. Dames en heren, ik rond af. Brussel is geen wingewest. Brussel is geen bezet gebied dat door pendelende ambtenaren en militairen in toom moet worden gehouden. Brussel, een hoogopgeleide, superdiverse en zelfbewuste metropool zal zich via haar scholen verankeren in haar historische, Vlaamse achtergrond om haar internationale toekomst te verzekeren die gans België ten goede komt. De data liegen niet, de demografie, de basis van elke sociale wetenschap zoals prof. Frans Van Mechelen al in 1968 z’n cursus demografie opperde, is mathematisch sluitend. Brussel is de toekomst van België. Ik dank u wel. Jan Hertogen, socioloog
www.npdoc.be/brussel
- De toespraak is op deze site na te lezen. Linken naar de data en bronnen: aan updates wordt gewerkt of kunnen aangevraagd worden.
www.npdoc.be/migratieachtergrond
- per gewest, provincie, gemeente
Voor opmerkingen, vragen en
suggesties:
jan@hertogen.be
|
