23-12-2008 Aan de mailing-list van npdata, met de beste wensen voor 2009



"Vochtige Streken", Peter Sodann (Tatort) en “Entartete” Kunst in Halle (an der Saale)
Eerder verkort gepubliceerd op Indymedia

Reformatie en socialisme

Zo je wil kan je in deze Kerst- en eindejaarsdagen even mee naar Halle an der Saale, zo'n 100 km voor Dresden in de oude DDR. Halle, zo zei Volkhard Winkelmann, een 80-jarige oud-leerkracht uit Halle, is de stad waar Luther z'n reformatie begon als reactie tegen de 'aflaten' die voor goed geld konden gekocht worden om de zonden en liederlijke levenswandel van toenmalige clerus en burgers te vergeven. Enkel de rijken konden hun zondige levenswandel met hard geld afkopen, was m’n bedenking, zoals in deze tijden met aandelen. Met de reformatie werd de religie terug naar het evangelie en de gewone man gebracht toen Luther z’n 95 stellingen tegen de Rooms-Katholieke Kerk aan de deur van de slotkapel in het 30 km verder gelegen Wittenberg ging spijkeren. Misschien is met de ‘aandelen’ aan de gang wat door de reformatie met de aflaten gebeurd is. Aandelen als ticket voor de geneugten van de rijkdom werden door de hebzucht van het financiële systeem lege dozen en het (marxistische) inzicht zet zich door dat best het ‘financiële en economische systeem’ eens duchtig ‘gereformeerd’ wordt. De reformatie, samen met de Oost-Duitse marxistische geschooldheid van 3  generaties studenten alsmede de ervaring van het ‘reaalcommunisme’, kan de Oost-Duitse regio tot motor maken van het regenereren van aflaten en aandelen, van (verstarde) religie, kapitalisme en prematuur communisme tot geestelijke en materiële rijkdom voor iedereen. Als dat geen mooie wens of dagdroom is voor 2009.

Culturele hoogstandjes in Halle an der Saale

Nu journalisten en ook rechters de politieke agenda bepalen in België is een verslag van een cultureel-politieke uitstap naar de Vochtige Streken in Halle (Saale) misschien een welgekomen afleiding of aanleiding om de gedachten scherp te houden. Een bezoek aan de theatervoorstelling Feuchtgebiete in Halle (Saale) in de vroegere DDR gaf tevens de gelegenheid de tentoonstelling van Otto Mueler (Von der Leichtigkeit des Seins) in Apolda en de opening van het vernieuwde Moritzburgmuseum in Halle mee te maken alsmede een contact te hebben met het partijsecretariaat van Die Linke en met Volkhard Winkelmann, bezieler van het Gedenkbuch voor alle Joodse Hallenaren die vanuit Halle, Drancy en Mechelen in Auschwitz zijn vermoord. België is, met Mechelen als transit, dan weer niet zo veraf.

Feuchtgebiete van Charlotte Roche op de Bühne in Halle (Saale)

Feuchtgebiete is een theatervoorstelling op basis van het boek van Charlotte Roche in regie van Christina Friedrich in het Neues Theater te Halle (Saale) met 13 voorstellingen waarvan 2 nog te gaan op 27.12. en 28.12.2008 telkens om 20uur, zie Kulturinsel-Halle. Het boek Feuchtgebiete, in Nederlandse vertaling Vochtige Streken, is 9de in de Humo-boeken top 10 en het zal zeker onder een goed aantal kerstbomen liggen. Het is een internationale bestseller die letterlijk tot de verbeelding. Charlotte Roche mocht in de Laatste Show haar opwachting maken, en enkele besprekingen in kranten en weekbladen waren haar deel. De extreme aandacht voor hygiëne gecounterd door bacteriële non-chalance en herstel van het vochtcontact met eigen lichaam en dat van de ander zorgt voor mede- en wederspraak. Wat beweegt een theatergezelschap echter in de (oude) DDR om van Feuchtgebiete een theatervoorstelling te maken en hoe brengt men zo’n boek op de planken. De “Urauffüring” werd alom geprezen: http://www.mdr.de/mdr-figaro/journal/5792156-hintergrund-5792783.html . Voor ons voldoende reden om eens te gaan kijken, nog voor we het boek zouden lezen.
 
Pijn heelt alle wonden


“Ein wildes dunkles Mädchen macht sich auf den Weg, ihren Körper zu erkunden. Sie sucht jeden Schmerz und jede Grenze. Sie fürchtet sich vor nichts und weint vor Angst. Sie sehnt sich nach Liebe und weiss schon alles. Ihre welt ist ein Paradies und eine weise Hölle. Helen Memel geht radikal in ihrem Körper umher und nimmt uns mit in diesen. Eine Landschaft voller Abgründe, Phantasien und die schönste Befreiung, die man sich wünschen kann”
zo vat de regisseuse Christina Friedrich het stuk samen op de flyer en affiche met de 7 boekenkonten. Op http://stars.aol.de/Stars-News-Welt/Feuchtgebiete-709747612-4.html wordt een representatieve fotoreportage gegeven van het intrigerend, felle, soms moeilijk verstaanbare, soms wat vochtig opspattende chaotische voorstelling. Het zijn 6 personages die als tegenspeler van Helen optreden en het is niet altijd duidelijk wie voor wat of wie staat. Vooral de vraag waarom de moeder haar niet meegenomen heeft bij de poging zich samen met haar broertje het leven te ontnemen is een knooppunt in de voorstelling. Een universeel thema. De lezing van het boek in de 11 uur durende busreis vanuit Halle terug naar Brussel maakte me vooral het ziekenhuis als ‘totale depersonaliseerde institutie’ duidelijk, eerder dan de herrie om hygiëne en vochten die in feite maar met mondjesmaat aan de orde waren. Charlotte Roche maakt eigenlijk een zedenschets van de medische reductie van patiënten in een aseptische wereld waarin het seksuele nog altijd moeizaam een plaats krijgt. De uitgbereide beschouwing Vande Regiseuze Christina Friedrich op de achterkant van de affiche geeft heel wat sleutels tot een best begrip van boek en stuk: Der Schmerz heilt alle Wunden.

Peter Sodann, bezieler en realisator van de Kultur-Insel in Halle

Langs de “Kultur-Insel” en het “Neues Theater” in Halle (Saale) is de DDR-Volksbühne in 2002 heringericht, de eengemaakte kulturele scène waar alle kunsten aan bod komen en hun plaats vinden. Bezieler en realisator hiervan is Peter Sodann, een naam die geen lichtje doet branden, behalve in de rol van Tatort-commissaris Bruno Ehrlicher. Deze op rust zijnde intendant van het Hallse theater heeft allicht het spoor getrokken voor een theatertraditie die Feuchtgebiete in Europese première op de (Volks)Bühne brengt. Zie http://www.mdr.de/kultur/458656.html voor de betekenis van de Kultur-Insel in de culturele ontwikkeling in ‚DDR’traditie. Zoals iemand me verduidelijkte noemt Peter Sodann zichzelf een “communist zonder partij”, een betiteling waarin ik me ook wel kan vinden was m’n spontane reactie.

Wordt Peter Sodann in mei 2009 de nieuwe Bondskanselier van Duitsland?

Peter Sodann is niet om het even wie. Hier staat hij met Oskar Lontaine van Die Linke op de foto als kandidaat die in mei 2009 zal meedingen naar het ambt van Bondskanselier in Duitsland en krijgt hiervoor de steun van Die Linke. Om opvallende uitspraken is hij niet verlegen. Hij zegt bv. als echte politiecommissaris dolgraag Josef Ackermann, de bestuursvoorzitter van de Deutsche Bank, te willen arresteren. Hij kenschetste de Bondsrepubliek als dictatuur van veelverdieners. En hij kondigde aan zich er als staatshoofd voor te zullen beijveren “het Duitse volkslied wordt vervangen door de Kinderhymne van Bertolt Brecht en Hanns Eisler”. Zelfs bij die Linke kunnen ze er niet altijd om lachen toen hij in een interview zich uitsprak voor een ‘nieuw socialistisch experiment’ – ofwel: een ‘democratische DDR’ –. Tevens sprak hij er zijn verbazing over uit dat de Amerikanen als bevrijders, en de Russen als (voormalige) bezetters worden aangemerkt (uittreksels uit De Volkskrant van 19/11/08 http://www.volkskrant.nl/buitenland/article1095202.ece/Tatort-acteur_Sod... ). Op de Duitse politieke scène is dus nog heel wat interessants te beleven en vraag is wie er zich in België door zal laten inspireren.

Ernst Ludwig Kirchner’s Rote Turm in Halle is enkel nog rood beschenen

Er is niets aandoenlijker dan na 5 december in Duitsland in gelijk welke stad op bezoek te gaan. Meer dan waar ook in de wereld zijn de kerstkraampjes volkse verzamelplaatsen waar uitgebreid gedronken, gegeten en gepraat wordt, in sourdine, met veel licht, kleur en glitter. En dat gedurende 4 weken aan een stuk, avond na avond. In Halle (Saale) is gans de kerstactiviteit gecentreerd rond de Rote Turm, die al lang niet meer rood is, want zoals alle steden werd ook Halle onder de nationaalsocialistische oorlog gebombardeerd. Maar de rode lampen geven er ‘s avonds nog de rode schijn aan. Ook Ernst Ludwig Kirchner is in 1915, in de eerste wereldoorlog, toen hij ziek zijnd zich aan de oorlogsverrichtingen onttrok, langs Halle gepasseerd en heeft er de Rote Turm geschilderd. De weg rechts van de Turm geeft uit op de Kultur-Insel en er rijden dagelijks honderd en een trams langs, hét vervoermiddel in Halle dat vooral samen het voetgangers het straatbeeld bepaalt. Zonder aflijningen op de wegen, zonder aparte trambanen, zonder zebrapaden , met ook de fietsers uit de voetgangerszone’s verbannen, is de oude ‘socialistische’ stadse leefwijze nog manifest aanwezig. Voor een sfeerbeeld en info over de stad zie http://www.halle.de

Na de Wende verminderde de bevolking in Hale (Saale) met een kwart

Het bevolkingsaantal van Halle (Saale), een stad wat groter dan Gent, ging sterk achteruit van 310.000 in 1991 tot 234.295 in 2008, dwz ze verminderde met 76.000 waarvan ¾ door verhuis en ¼ door het negatieve geboortesaldo. Volgends de bevolkingsvooruitzichten zal Halle in 2025 maar 206.120 inwoners tellen, zo is te lezen in Die Krone, het Magazin van De Kulturinsel Halle van 2/2008. Dat zijn ronduit alarmerende cijfers die blijkbaar voor gans Oost-Duitsland opgaan. Als hoofdoorzaak wordt de hoge werkloosheid gegeven en de aantrek van het ‘Westen’. Het negatieve geboortecijfers speelt echter naar de toekomst toe het meeste parten. Herstel dan het DDR crèche-systeem stelde ik voor aan de 80 jarige oud leraar Volkhard Winkelman, daar waren wij indertijd jaloers op. Dat is zo geen slecht idee, want Finland staat nu op de eerste plaats in het Pisa-onderzoek repliiceerde hij, daar worden de leerprestaties internationaal vergeleken, en zij hebben het DDR-systeem volledig overgenomen, een mini-marxisme als het ware. Mooi woord zeg ik. De toekomst is aan de in Oost-Duitsland marxistisch geschoolden die meer en meer de Duitse politiek, cultuur en economie doordringen van de basics van het socialisme, zo probeerde ik. Maar niemand die dat hier gelooft weersprak Winkelmann. Dat is juist het probleem zei ik, de Oost-Duitsers hebben alle reden om hun kop terug op te heffen, binnen het herenigde Duitsland zijn zij potentieel het ideologische centrum van de wereld. En de migratie is volledig afwezig in Halle stelde ik verder vast. Die zijn ook allemaal naar het Westen getrokken, hier was niets te vinden. Maar dat gaat zeker nog komen, zowel de migranten uit het westen, de Oost-Europeanen als de nieuwe migratie uit de Derde Wereld zullen het Oosten van Duitsland de komende decennia weten te vinden, ging ik verder. Het traditionele ‘anti-semitisme’ een bedje waar ook de reformatie in ziek was, zou langs het racisme ook nog wel eens parten kunnen spelen zo besloot Winkelman. Maar daar was Die Linke al op voorzien kon ik dan later weer vaststellen.

Naar Apolda: idyllische badstadjes en uitgestrekte vernieuwde Leuna-chemiewerke

Naast het theaterstuk Feuchtgebiete was het vooral de tentoonstelling over Otto Mueller die me naar het Oosten van Duitsland bracht. Apolda is een stadje van 20.000 inwoners. In 1990 waren dat er nog 30.000 maar het industriële verval en de werkloosheid deed ook hier z’n werk: 1/3 van de inwoners trok weg of werd niet vervangen door nieuwe geboorten. Recht tegenover het station van Apolda kijkt men uit op een vervallen fabriek. Op de rit van een uur met de trein van Halle naar Apolda krijgt men zowel de idyllische badstadjes langs de Saale te zien als de vernieuwde Leuna-chemiewerken, een zich over honderden hectare uitstrekkende chemische fabriek. Nu werken er, na overname door Total, een goede 3.000 arbeiders, in DDR-tijden was dat het tienvoud. “In de oorlog was het tevens een gemakkelijk doelwit voor bombardementen, nadat ze een paar buizen aaneengeklonken hadden werden ze de daaropvolgden de dag weer weggebombardeerd” klonk het zonder meelij.” In de DDR-tijd was Leuna een zwarte fabriek omdat in plaats van steenkool of olie, er bruinkool werd gerecycleerd tot chemische producten, een ware hel voor de inwoners van Saale en ruime omgeving. Nu is alles ‘proper’ maar er is ook geen werk meer” zo vertelde een toevallige medepassagier op de trein. Over de geschiedenis van de Leuna-Werke, zie: http://de.wikipedia.org/wiki/Leunawerke

Von der Leichtigkeit des Seins, Otto Mueller in het Kunsthaus Apolda Avantgarde

“Von der Leichtigkeit des Seins” zo luidt de titel van de tentoonstelling over Otto Mueller in het Kunsthaus Apolda (http://www.kunsthausapolda.de/ausstellungen.htm).Het Kunsthaus afficheert zich als Kunsthaus Apolda Avantgarde omdat zij nieuwe of nog niet-geziene kunstcreaties willen tonen en kennen hiervoor internationale bekendheid. Zo is er in 2006 de spraakmakende tentoonstelling over Camille Claudel, de vrouw van Rodin doorgegaan. Met Otto Mueller geven zij aan een ruimer publiek de gelegenheid om sinds lang nog een consistentie verzameling van deze schilder te bezichtigen. Otto Mueller was met een eigen stijl van 1910 tot het uiteenvallen van “Die Brücke” in 1913 actief lid van. Hij vond er de bevestiging en het kader om zichzelf als ‘expressionistisch” schilder te ontwikklen. Met een heel eenvoudige maar specifieke techniek, lijmkleuren op jute, bracht hij doorheen zijn hele werk de (naakte) vrouw in de natuur en later de zigeuners in hun leefomgeving in beeld. Een representatief beeld van de tentoonstelling met toelichting wordt getoond in een video op video tentoonstelling Otto Mueller op Salve-TV. Het bezoek aan de tentoonstelling en de confrontatie met de meer dan honderd werken was een innige, ontroerende en aansprekende ervaring die het inzicht versterkte in de het ‘revolutionaire’ van het Duitse expressionisme in het eerste kwart van de 20ste eeuw. “Schilderen als een telkens weer verloren strijd tegen de eenzaamheid” was de grondtoon in het leven van Otto Mueller die een toegankelijk en herkenbaar oeuvre heeft tot stand gebracht dat in z’n geheel onder het nationaalsocialisme uit de musea werd verbannen en te schande gesteld.

“Kunststadt” Munchen 1937: Tentoonstelling van o.a. Mueller als “Entartete Kunst”

De negatie van het Duitse Expressionisme en alle ‘Moderne’ kunst door het nationaalsocialisme vanaf 1933 en de uiteindelijke verwijdering ervan uit alle Duitse musea in 1937 behoort tot een van de zwartste bladzijden uit de (kunst)geschiedenis en kan, zoals de boekenverbranding, als voorbode gelden van de tweede wereldoorlog en de fysieke liquidatie van miljoenen mensen. De telling en inventarisering door Duitse onderzoeksinstituten van de impact van deze “Defamierung” is pas in deze tijdsperiode voleindigd. Tegen einde 2009 is door de Freie Universität Berlin de publicatie op internet beloofd van de 20.000 uit de Musea verwijderde werken: http://www.geschkult.fu-berlin.de/e/khi/forschung/entartete_kunst/invent... . In het boek die “Kunststadt” Munchen 1937, Nationalsozialismus und “Entartete Kunst” wordt punctueel zowel de tentoonstelling van “Entartete Kunst” (de “ontaarde” kunst) als de “Grosse Deutsche Kunstausstelling” die terzelfdertijd plaatsvond in Munchen uit de doeken gedaan. In het boek worden de folders opgenomen en een minutieuze reconstructie gemaakt van wie waar hing bij de “Entartete Kunst “met foto’s van de uitgestalde werken. Van zowel Ernst Ludwig Kirchner als van Otto Mueler werden er bv meer dan 600 werken uit musea verwijderd en van elk ook een 30-tal werken in de Entartete Kunsttentoonstelling van Munchen aan het publiek getoond als illustratie van waardeloze kunst, schilderijen die ook door “geesteszieken” kunnen gemaakt worden, die op hun beurt niet waard waren te leven. In bovenstaande foto wordt ondermeer een werk van Otto Mueller (linksboven, Sechs Akte in der Landschaft, 1924) getoond, samen met twee werken van Kokoschka (rechtsboven, Heiden, 1918/19 en onder, Die Windsbraut, 1914) en een werk van Ernst Ludwig Kirchner, Frau des Künstlers.

”Alleen kunst met scheppende waarde voor het volk kan eeuwig zijn” (Hitler)

 
              
Hitler’s bezoek aan de tentoonstelling “Entartete Kunst”         Karl Hofer, 1927, Zittend Vrouwelijk Naakt

Hitler op bezoek in de tentoonstelling “Entartete Kunst” van 19 juli 1937 tot 30 november 1937. Bij de opening van de gelijklopende “Grosse Deutsche Kunstausstelling” zei Hitler in z’n openingsrede het volgende: “Ich möchte daher an dieser Stelle heute folgende Feststellung treffen: Bis zum Machtantritt des Nationalsocialismus hat es in Deutschland eine sogenannte “moderne” Kunst gegeven, d.h. also, wie es schon im Wesen diese Wortes liegt, fast jedes Jahr eine andere. Das nationalsozialistische Deutschland aber will wieder eine “deutsche Kunst”, und diese soll und wird wie alle schöpferische Werte eines Volkes eine ewige sein. Entbehrt die aber eines solchen Ewigkeitswertes für unser Volk, dann ist sie auch heute ohne höheren Wert.” De getoonde en uit de musea verwijderde werken werden verkocht, verbrand of geraakten zoek, zoals ook het schilderij van Ernst Ludwig Kirchner (onderaan links) “Gelbe Tanzerin”, 1913. Het gaat hier, zoals in het schilderij Frau des Künstlers, over Erna Schilling, muze, model en partner van Kirchner tot hij, nog geen jaar na de Munchententoonstelling, op 58 jarige leeftijd een eind maakte aan z’n leven. Otto Mueller was in 1930 al op 56 jarige leeftijd gestorven. Het 3de afgebeelde schilderij is van Karl Hofer, Zittend Vrouwelijk Naakt, 1927.

Over Hofer vindt momenteel een tentoonstelling plaats in Ettlingen: http://www.ettlingen.de/servlet/PB/menu/1124419/index.html , over Ernst Ludwig Kirchner in het Brücke museum in Berlijn: Ernst Ludwig Kirchner in Berlin als 3de van een cyclus van drie tentoonstellingen, na Deel 1 Meisterblatter en Deel 2 Farbige Drückgraphik en in Bremen Farbige Druckgrphik. De laatste maanden zijn tentoonstellingen doorgegaan over Ernst Ludwig Kirchner in het MoMA in New York, in Frankfurt am Main over de beïnvloeding van Ernst Ludwig Kirchner door de kunst in de oude Duitse kolonie Kameroen, een tentoonstelling over Späte Bilder van Ernst Ludwig Kirchner bij Julius Werner in Berlijn, de Expressionale 2008 in Berlijn met ondermeer een indrukwekkende tentoonstelling van het erotische werk van George Grosz (Verslag Stern), en, om het hierbij te laten, een Brücke tentoonstelling in Moskou (pdf) (aankondiging in het Russisch pdf), met steun van Gazprom.

De laatste tentoonstellingen in België over het Duitse expressionisme dateren van 1968 (Gent-Charleroi in het kader van de Duits-Belgische Akkoorden) en over de Schilders der Brücke in Brussel in het kader van Europalia 1977 met medewerking van de ASLK. Op onze vraag aan het Goëthe-instituut in Brussel hoe dit te begrijpen is werd gevraagd ons te richten naar Bozar. Maar ook aan de kultuurbladzijden is deze opstoot van het Duitse Expressionisme volledig voorbijgegaan, behalve over Emil Nolde, zie o.a. Klara. Maar dat komt allicht omdat in Frankrijk voor het eerst sinds hun ontstaan een tentoonstelling over het Duits Expressionisme doorgaat die voor hen een betekenisloze stroming was uit het “Reich der alten Wilden” zoals een journalist van de Frankfurter Algemeine opmerkte. Alleen als het in Parijs regent, druppelt het in Parijs. Duitsland zelf is blijkbaar nog een stap te ver of zijn de Duitse expressionisten in België nog altijd “entartet”?

De folder “Entartete Kunst”, Munchen, 1937


Naar aanleiding van de tentoonstelling “Entartete Kunst” werd ook een folder uitgegeven met ondermeer de afbeelding van een houtsnede Man en Vrouw van Ernst Ludwig Kirchner. De integratie van Afrikaanse kunst in het Duitse Expressionisme in het begin van de 20ste eeuw wekte een ware afschuw op bij de nationaalsosialisten, het was evenwel visionair en revolutionair met ook heden nog een grote beïnvloeding van de kunctscene.

De Barbierstube van Erich Hechel in beeld bij de heropening Moritzburgmuseum Halle

 
                    Foto van de tentoonstelling “Entartete Kunst”               Erich Heckel, Der-Friseur-Barbierstube,1912/1913

Van Ernst Ludwig Kirchner en Otto Mueller en de andere Die Brücke schilders Erich Heckel, Max Pechstein, Emil Nolde, Karl-Schmidt Rottluf werden duizenden schilderijen uit de Duitse Musea verwijderd en honderden getoond in de tentoonstelling “Entartete Kunst”. Het schilderij van Erich Heckel, Der Friseur, Barbierstube uit 1912/1913 werd tentoongesteld in “Entartete Kunst”. Het is evenwel in 1948 in bezit gekomen van het Moritzburgmuseum in Halle. Bij de opening van het vernieuwde Moritzburgmuseum op 9 december 2008 was het prominent aanwezig in de hoofdzaal. Bij navraag welke van de getoonde schilderijen ook getoond werden in de tentoonstelling “Entartete Kunst” werd dit schilderij aangewezen waarna we vroegen of het niet nuttig, nodig en eerherstellend zou zijn om dit ook bij het schilderij te vermelden. Een interessant idee volgens de directrice van het Museum.

Uitbouw Moritzburgmuseum in Halle, een realisatie van internationaal niveau

 

Pas enkele dagen voor onze afreis werd ons duidelijk dat het Moritzburgmuseum in Halle (Saale), Museum für (H)alle zo stond op de affiche, op 10 december 2008 haar feestelijke opening zou kennen. Na de dertigjarige oorlog eind 19de eeuw waren twee vleugels van de Moritzburg uitgebrand en vervallen. Een volledige aangepaste heropbouw werd mogelijk door samenwerking met het ministerie van kultuur van Sachsen-Anhalt en de medewerking van kunstverzamelaar Hermann Gerlinger, die z’n collectie van 800 werken van Die Brücke schilders onder zou brengen in het Museum. Het bekende Spaanse architectenduo, Nieto/Sobejano werd belast met de uitvoering van een project dat nieuwe functionele architectuur op een perfecte wijze combineerde met de integratie en revalorisatie van de overblijfselen van de oude Burg, zoals blijkt uit de beeldmontage van de toen nog lege ruimten: http://www.mdr.de/mdr-figaro/5812379-0.html#anker-inhalt . Over de uitwerking en de inhoud van het nieuwe museum gaf de Frankfurter Algemeiner op 9/12/2008 volgend beeld: So soll man bauen, so soll man ausstellen: http://www.faz.net/s/RubEBED639C476B407798B1CE808F1F6632/Doc~EC1AAA54F25... . Door een gelukkige omstandigheid konden wij de vooropening op 9/12/09 met een rechtstreeks uitgezonden radioprogramma van de kultuurzender van de MittelDeutsche Rundfunk bijwonen waarin onder meer de kultuurminister van Sachsen-Anhalt, de architecten, de directrice van het Museum en Hermann Gerlinger aan het woord kwamen. Peter Sodann was hier een opvallende en door iedereen graag gesolliciteerde aanwezige. Daarna werd iedereen uitgenodigd voor een eerste doorgang langs de uitgestalde werken met een indrukwekkende aanwezigheid van Die Brücke schilders. Ook de naoorlogse Westduitse abstrakten (abstractie als teken van de absolutie vrijheid in het kapitialisme, zo stond te lezen) kregen hun plaats alsmede de DDR-realistische schilders (waar Kunst ook een sociale, revolutionaire functie moest hebben, stond in de toelichting) en van al degenen die zich noch bij het ene noch bij het andere neerlegden. Het Oosten van Duitsland, kent nu, na de vele autosnelwegen haar culturele renaissance, als voorbode voor de economische, en uiteindelijk allicht de ideologische, toch als het van Peter Sodann afhangt.

Denken over nationaalsocialisme, geen last maar bevrijding

Onder een afdak, aan de westzijde van de Moritzburg staat wat weggestoken een indrukwekkend bronzen beeld van Wolfgang Mattheuer met een ingekrompen figuur met de ene arm als teruggetrokken of –geduwde vuist en de andere een verstrekkende Hitlergroet. “Mattheuer was een van de weinige kunstenaars uit de voormalige DDR die ook in het Westen bekend waren. Samen met Bernhard Heisig en Werner Tübke behoorde hij tot de belangrijkste vertegenwoordigers van de "Leipziger School". Schilderijen van zijn hand werden na de hereniging opgehangen in de nieuwe Rijksdag in Berlijn” zo staat te lezen op http://www.cultuurarchief.nl/kunstenaars/mattheuerwolfgang1927.htm .

Rote Ochse, executieplaats van 400 politiek gevangen onder het nationaalsocialisme

Een bezoek aan de Rote Ochse was niet mogelijkheid omdat het onvoorzien en op de website onaangekondigd voor onbepaalde tijd gesloten was, tot grote woede van het aanwezige personeel langs de parlefoon althans. Zij vragen langs een email te reageren bij het hoofdbureau in Magedeburg. Ook de site van de Gedenkstatte Sachsen-Anhalt is voor onbepaalde tijd in ombouw, contact langs e-mail is evenwel mogelijk. De Rote Ochse is nog altijd in gebruik ondermeer als vrouwen- en jeugdgevangenis, maar biedt ook onderdak aan een Gedenkstätte voor de 400 executies van politieke gevangenen uit binnen en buitenland. Het heeft ook, ondanks protesten, in hetzelfde gebouw een verdiep waar de herinnering aan de Sovjet- en Stasi-onderdrukking wordt in beeld gebracht.

Priester Michel Mercier, kapelaan in Putte (Antwerpen) en proost van de KAJ werd door de Gestapo opgepakt omdat hij een engelse piloot had helpen te ontvluchten. Over Bonn, Keulen en Hannover kwam hij in de Rote Ochse in Halle terecht waar hij verbleef van 15 augustus 1944 tot 5 april 1945. Vandaar werd hij naar Söchsen gevoerd en vervolgens op transport naar Theresiënstadt waar hij op 8 mei 1945, de dag van de bevrijding door de Russen, overleed. Zie http://www.getuigen.be/Getuigenis/3den/Alzin-Josse/Mercier-Michel voor zijn levens- en lijdensverhaal.

Volkhard Winckelmann ging met scholieren de levensloop en vernietiging na van 350 Joden uit Halle

Voor ons vertrek naar Halle (Saale) hebben we nog een afspraak gemaakt met Volkhard Winkelmann, omdat wij hem wensten te feliciteren met z’n Gedenkbuch für die Toten des Holocaust in Halle dat we op het internet gevonden hadden: http://www.gedenkbuch.halle.de/vorworten.php . In een gesprek van drie uur hebben wij, hij 80 jaar, ik twintig jaar jonger, uitgebreid van gedachten kunnen wisselen over wat goed- en slechtwillende mensen kan overkomen in zestig jaar geschiedenis en wat het (politiek) perspectief is in een wereld die er nu heel anders uitziet dan in 1989 werd voorgespiegeld of kon voorzien worden. De zoektocht van Volkhard Winkelmann met verschillende studentengeneraties naar het lot van joden die in Halle, ook al was het maar tijdelijk, verbleven heeft een groot bewustmakingseffect gehad. Het Gedenkbuch verankert het vernietigd leven voor eeuwig met de stad, met Duitsland en z’n geschiedenis. Dat de stad Halle het Gedenkbuch officieel in de stadsite heeft opgenomen is een belangrijke waardering voor z’n werk en een blijvende herinnering aan de vernietigende kracht van het nationaalsocialisme.

Heb, in de loop van m’n Halle-exploratie, nog het partijsecretariaat van Die Linke bezocht en me laten documenteren over de “Eckpunkte” – Programmatisches Gründungsdokument der Partei DIE LINKE. Maar dat is een ander verhaal dat grosso modo terug te vinden is op Die Linke HalleDie Linke-Eckpunkte.

Jan Hertogen
www.npdata.be
www.npdoc.be
www.getuigen.be

Andere reisverslagen in 2008:
   Geh Denken, Dresden, februari 2008
   Ich bin kein Berliner, Berlijn mei 2008